KONTAKT 52 32 47 800

Twoja skarbnica codziennej inspiracji

Jak podzielić wszystkie znane w świecie zabawy, by udało się ująć w tych kategoriach wszystkie z nich? Przecież zabawa nie dotyczy tylko dzieci, ale i nas, dorosłych. Dokładniej mówiąc, towarzyszyć nam może przez całe życie, w tak różnorodnych postaciach: od zabawy w wydawanie dźwięków z otaczających przedmiotów, po szachy, żartobliwe dyskusje filozoficzne czy zwiedzanie Luwru. Johan Huizinga oparł na zabawie całą koncepcję człowieka, opisując ją w książce „Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury” jako jedną z podstawowych potrzeb człowieka i motor powstawania kultur. A czym dla nas, pedagogów jest zabawa? Jak jawi się znanym teoretykom psychologii i pedagogiki?

Gramatyczne dywaniki - części mowy 530-0120

Czy jeszcze umiemy się nią bawić, czy stała się już tylko kolejnym narzędziem edukacji? Czas wakacji to doskonały moment na refleksję na temat własnego rozwoju i dbania o radość z wykonywanej pracy. A wiemy, jak czasami trudno jest o tę radość zawalczyć i ją utrzymać. Zerknijmy więc najpierw wstecz, by zobaczyć, co o zabawie pisali znani pedagodzy i psycholodzy.

Jednym z pierwszych był Karl Groos, niemiecki pedagog i psycholog przełomu XIX i XX wieku. W swojej teorii zabawy ludzi wyodrębnił:

1. eksperymentowanie zabawowe:

  • aktywność ludyczną narządów czuciowych np. dotyku, smaku, słuchu, wzroku
  • zabawowe ćwiczenia narządów ruchowych, np. ruchy własnych części ciała lub różnych przedmiotów (zabawy konstrukcyjne, destrukcyjne, wrzucanie, łapanie)
  • zabawowe ćwiczenia czynności psychicznych, np. eksperymentowanie przy udziale zdolności intelektualnych (pamięć, fantazja, uwaga, rozsądek) czy eksperymentowanie z udziałem uczuć (przykrość cielesna i duchowa, zaskoczenie, obawa) oraz eksperymentowanie w związku z wolą.

2. popędowe czynności zabawowe:

    • zabawy bojowe (np. walka oraz "współzawodnictwo cielesne i duchowe", zabawy łowieckie, niszczycielskie i inne),
    • zabawy miłosne,
    • naśladowcze,
    • społeczne.

Klasyfikacja opracowana przez Charlotte Bühler, niemiecką psycholog rozwojową, jest pierwszą przekonywującą, bo opiera się na dość bogatym materiale doświadczalnym, a nie stanowii czysto teoretycznego, koncepcyjnego podziału.

Jej podział uwzględniający genezę zabaw, obejmuje cztery kategorie:

  1. zabawy funkcjonalne, jak poruszanie członków, wstawanie, pełzanie, chodzenie na palcach, skakanie, ślizganie się i inne,
  2. zabawy w fikcje: palenie papierosów, karmienie i głaskanie zabawek, rozmawianie z nimi, granie roli mamy, taty, udawanie kota, psa itp.,
  3. zabawy receptywne: oglądanie obrazków, przyglądanie się czynnościom rysowania, budowania i lepienia przez dorosłych, przysłuchiwanie się bajkom, wierszykom, piosenkom, chodzenie do kina i do teatru,
  4. zabawy konstrukcyjne: budowanie z klocków, rysowanie, pisanie, opowiadanie, śpiew, układanie obrazków itp.

Zaproponowana przez Ch. Bühler klasyfikacja obejmuje tylko czynności ludyczne dzieci do lat sześciu, brak więc w niej miejsca na pewne osobliwe kategorie zabaw pojawiające się w późniejszym wieku.

Teoria zabawy według Piageta to teoria z zakresu psychologii rozwojowej, opracowana przez Jeana Piageta, oparta na założeniu, że rozwój zabawy ściśle łączy się z rozwojem inteligencji dziecka. Teoria mówi, iż można w pewnym stopniu dokonać oceny poziomu rozwoju dziecka obserwując jego zabawę. Piaget uznawał zabawę za odzwierciedlenie procesu nazywanego w psychologii asymilacją. Oznacza to, że dziecko stara się wykorzystać zdobytą wcześniej wiedzę i umiejętności w momencie zetknięcia z nowym zjawiskiem, zbliżonym do wcześniejszych doświadczeń.

Wyróżnił on nie tylko rodzaje, ale fazy następujących po sobie rodzajów zabawy:

1. zabawa doskonaląca 0 – 2 r.ż. Jest właściwa sensoryczno-motorycznemu poziomowi rozwoju inteligencji.

Zabawa doskonaląca polega na ćwiczeniu i kontroli wykonywania ruchów oraz na badaniu przedmiotów za pomocą zmysłów. Polega na powtarzaniu pewnych ruchów, w trakcie których dziecko poznaje rzeczywistość.

2. zabawa symboliczna 2 – 7 r.ż. Jest właściwa przedoperacyjnemu poziomowi rozwoju inteligencji.

Polega ona na wykorzystywaniu przez dziecko w trakcie zabawy różnych przedmiotów, niezgodnie z ich pierwotną funkcją, i nadawaniu im odmiennych ról. Powiązane jest to ściśle z fantazją dziecka, które wykorzystuje jakiś przedmiot jako symbol innego.

3. zabawa w role +7 r.ż. Jest właściwa operacyjnemu poziomowi rozwoju inteligencji.

W trakcie zabawy dziecko zaczyna stosować różne reguły i procedury, co wiąże się bezpośrednio z faktem, że w tym okresie rozwoju procesy myślowe dziecka intensywnie się rozwijają.

Ta klarowna klasyfikacja ma charakter genetyczny, ukazuje przechodzenie jednego typu zabaw w drugi, nie obejmuje jednakże całego bogactwa zabaw i gier.

W roku 1948 P.A. Rudik, rosyjski psycholog sportu, zaproponował klasyfikację, która do dziś w teorii i praktyce ma znaczne powodzenie. Wychodząc od pedagogicznej praktyki, wyodrębnił cztery kategorie zabaw:

  1. zabawy konstrukcyjne - zaspokajają potrzebę twórczej aktywności dzieci, wzbogacają ich wiedzę o materiałach i konstrukcjach, uczą zmieniać rzeczywistość,
  2. twórcze - zwane również naśladowczo-czynnościowymi, obecnie coraz częściej nazywa się zabawami tematycznymi. Za pośrednictwem tych zabaw dzieci wyrażają w sposób twórczy "interesujące je strony otaczającego życia",
  3. dydaktyczne - są sztucznie przygotowywane przez wychowawców. Służą przede wszystkim uczeniu się dzieci, a głównie rozwojowi ich spostrzegawczości, uwagi, pamięci, myślenia, wzbogacaniu wiedzy i kształtowaniu mowy,
  4. ruchowe - wywierają szczególnie silny wpływ na rozwój fizyczny dzieci, a zarazem na rozwój takich cech charakteru, jak śmiałość, wytrwałość, uporczywość, wola zwycięstwa, liczenie na własne siły.

Maria Kwiatkowska uzupełniła je jeszcze o zabawy manipulacyjne. Taki podział zabaw przyjmuje również metodyka wychowania przedszkolnego.

O współczesnych pomysłach i teoriach zabawy już niedługo. W kolejnych artykułach tej serii znajdą Państwo szczegółowe kategorie z przykładami zabaw i pomocy do nich potrzebnych. Na nasze potrzeby przyjęliśmy podział zabaw na:

  1. manipulacyjne,
  2. konstrukcyjne,
  3. tematyczne / twórcze,
  4. ruchowe,
  5. muzyczne,
  6. dydaktyczne.

Literatura
A. Birch: Psychologia rozwojowa w zarysie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, 64-65.
W. Okoń: Zabawa a rzeczywistość. WSiP, Warszawa 1987
Z.Topińska: Formy pracy z dziećmi. w: Pedagogika przedszkolna, red. M. Kwiatkowska, Z. Topińska, WSiP, Warszawa 1978

Komentarze (0)

Nie ma tu jeszcze żadnych komentarzy

Skomentuj

  1. Dodawanie komentarzy przez gości. Zarejestruj lub zaloguj się do swojego konta.
0 Characters
Załączniki (0 / 3)
Udostępnij swoją lokalizację
0
Udostępniono