Zasadniczo indywidualizacja nauczania nie jest określonym konceptem dydaktycznym, lecz raczej dążeniem do organizowania procesu nauczania zorientowanego na dziecko. Firma educarium bierze swój początek w fascynacji metodą Marii Montessori, która uwzględnia indywidualne tempo i zainteresowania każdego dziecka. Współczesny nauczyciel może korzystać jednakże z wielu dostępnych metod nauczania, aby „otwierać” lekcję i motywować ucznia do aktywnego uczestnictwa w procesie uczenia się.
Orientacja na kompetencjach
Aby w czasie lekcji możliwe było indywidualne wsparcie i ocena każdego ucznia, należy równie mocno koncentrować się na kompetencjach, co na treściach kształcenia. Kompetencje stanowią powiązanie pomiędzy wiedzą i umiejętnościami. Kompetencje umożliwiają uporanie się z zadaniami i sytuacjami, które wymagają skutecznego odwołania się do posiadanej wiedzy.
„Otwarcie” lekcji
Otwarte formy nauczania mogą wspierać indywidualizację nauczania na poziomie organizacyjnym. Najbardziej godne polecenia formy to: metoda stacji, plan tygodniowy, ośrodki pracy, metoda portfolio, nauczanie przez cele. Wspomniane „otwarcie” lekcji oznacza przekazanie uczniom swobody dokonywania wyboru w następujących obszarach:
- Kiedy? (czas)
Uczeń decyduje, kiedy i w jakiej kolejności wykona określone zadania. Pozwala to uwzględnić indywidualne tempo uczenia się. Dzieci płynnie przechodzą od zadania do zadania, a każde z nich spędza na zadaniu dokładnie tyle czasu, ile potrzebuje.
- Ile? (ilość)
Uczeń decyduje, ile zadań wykona. Również dzięki temu uwzględnione jest indywidualne tempo pracy, a dziecko uczy się realistycznej oceny własnych możliwości.
- Jak dużo? (jakość)
Uczeń decyduje o poziomie trudności lub obszerności wykonania zadania (np. przy pisaniu wypracowania).
- Jak? (sposób)
Uczeń decyduje o formie wykonania zadania. Wymaga to uprzedniego zapoznania dzieci z różnymi technikami (np. wypracowanie, nagranie, przedstawienie, mapa myśli), aby mogły same dokonywać późniejszych wyborów.
- Z kim? (forma społeczna)
Uczeń decyduje, czy dane zadanie wykona samodzielnie, w parze lub w grupie. Może też samodzielnie wybierać sobie konkretne osoby, z którymi chce współpracować przy zadaniu.
- Gdzie? (miejsce)
Uczeń decyduje, w którym miejscu w klasie chce wykonać zadanie. Wymaga przyzwolenia na swobodne poruszanie się po klasie, możliwość pracy przy ławce lub na podłodze (np. na rozwijanym dywaniku jak w klasach montessoriańskich).
Nauczyciel decyduje, jak bardzo „otworzy” swoją lekcję i ile swobody wyboru udostępni swoim uczniom.
Nowe role nauczyciela i ucznia
Efektywna indywidualizacja nauczania w czasie lekcji wymaga nowego podejścia do roli nauczyciela i ucznia w procesie uczenia (się). Nauczyciel przestaje stać w centrum akcji, przekazując inicjatywę i odpowiedzialność za uczenie się właśnie uczniom.
Nauczyciel:
- Darzy ucznia zaufaniem
- Organizuje i moderuje
- Towarzyszy i wspiera samodzielną naukę każdego ucznia
- Dopuszcza błędy i samodzielne eksperymentowanie ucznia w dochodzeniu do wiedzy
- Prowadzi ucznia poprzez dobrane ćwiczenia i wyznaczone cele
- Diagnozuje i daje informację zwrotną Przejmuje odpowiedzialność za własny proces uczenia się
Uczeń:
- Staje się aktywny
- Samodzielnie planuje, pracuje i tworzy
- Współpracuje w grupie, uczy się od innych
- Stosuje swoją wiedzę w praktyce i rozwiązuje bardziej złożone zadania
- Monitoruje własne postępy w nauce
- Ocenia siebie względem wyznaczonych celów
Praca indywidualna ucznia
Czas pracy indywidualnej, tzw. pracy własnej, jest bardzo ważny, ponieważ uczeń jest odpowiedzialny za to, czego i w jakim czasie się nauczy. Organizowana praca indywidualna służy głównie utrwalaniu i ćwiczeniu zagadnień wprowadzonych na lekcji, a nie poszukiwaniom nowej wiedzy. Wprowadzenie pracy indywidualnej umożliwia nauczycielowi zaplanowanie zadań odpowiadających zróżnicowanemu poziomowi umiejętności uczniów w klasie (zadania łatwiejsze i trudniejsze).
Główne zasady pracy indywidualnej:
- dzieci dbają o porządek i materiały
- dzieci wybierają miejsce pracy (stolik, dywanik na podłodze)
- dzieci wybierają materiał i zadanie, które chcą wykonać
- liczba dzieci mogących pracować razem zostaje ograniczona przez nauczyciela
- dzieci mówią do siebie szeptem, cicho przemieszczają się po sali
- dzieci kończą zadanie, którego wykonania się podjęły
- nauczyciel oczekuje, iż dzieci w sposób odpowiedzialny zaplanują swoją pracę
- klasa kończy czas pracy indywidualnej krótkim podsumowaniem.
Istnieją różnorodne formy umożliwiające indywidualną naukę ucznia:
- po wykonaniu zadań obowiązkowych w klasie uczeń może wybrać sobie dowolny materiał dydaktyczny lub grę edukacyjną z kącika matematycznego (zamiast przeszkadzać zajmuje się więc czymś pożytecznym)
- codziennie lekcje zaczynają się od krótkiej pracy własnej (ok. 30-60 minut)
- dwa razy w tygodniu zaplanowany jest czas na pracę własną (ok. 60-120 minut)
- praca własna jest częścią tzw. planu tygodniowego
- praca własna jest częścią tzw. metody stacji
- praca własna jest częścią trwającego projektu
Wprowadzenie pracy indywidualnej wymaga strategii małych kroków i nie jest łatwe. Przygotowanie planów tygodniowych oznacza dla nauczyciela dodatkowe przygotowania do lekcji. Jednakże warto podjąć ten trud, gdyż zalety pracy indywidualnej są rozległe:
- zadania mogą różnicować poziom trudności
- zadania mogą różnicować formę pracy socjalnej
- praca indywidualna stwarza możliwość wprowadzenia bardziej zróżnicowanych pomocy dydaktycznych tańszym kosztem (wystarczą pojedyncze komplety)
- uczniowie uczą się planowania pracy i biorą odpowiedzialność za swoją naukę
- nauczyciel ma podczas lekcji więcej czasu na obserwację i pracę z indywidualnym uczniem
